Książki należały pierwotnie do rodziny Heinricha Loitza, który w połowie XVII w. przekazał rodzinny księgozbiór bibliotece Gimnazjum Elbląskiego. W 1772 roku Gimnazjum Elbląskie przestało istnieć, a jego biblioteka stała się zaczątkiem Stadtbibliothek zu Elbing (dzisiaj Biblioteka Elbląska). W zniszczonym po II wojnie światowej Elblągu nie było miejsca, w którym można było bezpiecznie przechowywać zbiory biblioteczne, dlatego postanowiono przekazać je w depozyt do biblioteki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.
- W 1947 r. przewieziono do Torunia ok. 65 tys. książek. Można przyjąć z dużym prawdopodobieÅ„stwem, że utrata obu starodruków nastÄ…piÅ‚a podczas transportu zbiorów wagonami kolejowymi. OsiemnaÅ›cie skrzyÅ„ z najcenniejszymi starodrukami wywieziono wówczas w nieznanym kierunku. Pomimo kilkukrotnie wznawianego Å›ledztwa, nie udaÅ‚o siÄ™ ich odnaleźć – informuje Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Jak siÄ™ okazaÅ‚o, oba starodruki w 1981 roku znalazÅ‚y siÄ™ w obrocie antykwarycznym w Warszawie i zostaÅ‚y zakupione – wraz z dziesiÄ™cioma innymi pozycjami – przez wÅ‚oskiego antykwariusza, który zostawiÅ‚ je w Polsce pod opiekÄ… znajomych – Anny i Janusza Kowalskich. Ponieważ stan wojenny uniemożliwiÅ‚ przewóz książek do WÅ‚och, antykwariusz zdecydowaÅ‚ o pozostawieniu ich w Polsce i podarowaÅ‚ je paÅ„stwu Kowalskim. Obie zabytkowe książki pozostawaÅ‚y w ich prywatnych zbiorach przez... 45 lat.
Przedstawiciele ministerstwo, Biblioteki Elbląskiej i dotychczasowi posiadacze starodruków (fot. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego)
Starodruk zatytuÅ‚owany „Pharmacopoeia Medicamentorum Omnium…” autorstwa Anutisa Foesiusa, wydany w Bazylei w 1562 r., zostaÅ‚ wystawiony na sprzedaż w styczniu 2026 r. w jednym z warszawskich antykwariatów. Dyrektor Biblioteki ElblÄ…skiej poinformowaÅ‚ ministerstwo o aukcji. Na fotografiach rozpoznano pieczęć Gimnazjum ElblÄ…skiego oraz odrÄ™czne wpisy wÅ‚asnoÅ›ciowe, co pozwoliÅ‚o potwierdzić pochodzenie egzemplarza.
- Na wniosek WydziaÅ‚u ds. Restytucji Dóbr Kultury wstrzymano przygotowania do sprzedaży. Pracownicy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego skontaktowali siÄ™ z posiadaczami książki, którzy – po przejrzeniu swoich zbiorów – poinformowali o posiadaniu drugiego starodruku „Praxis medica” z 1616 r., autorstwa Remberta Dodoensa, noszÄ…cego analogiczne oznaczenia wÅ‚asnoÅ›ciowe jak „Pharmacopoeia”. W wyniku rozmów z ekspertami z Ministerstwa i po zapoznaniu siÄ™ z zebranymi w toku sprawy dokumentami, paÅ„stwo Kowalscy zdecydowali siÄ™ na przekazanie obu starodruków Skarbowi PaÅ„stwa i opowiedzieli o tym, w jaki sposób książki znalazÅ‚y siÄ™ w ich posiadaniu – informuje ministerstwo.
Odzyskane starodruki będzie można oglądać w Bibliotece Elbląskiej na wystawie, planowanej w czerwcu. Dodajmy, że księgozbiór z depozytu z Torunia Biblioteka Elbląska otrzymała z powrotem w 2001 r.
