Miejsce nie jest przypadkowe. To w świętym Gaju zginął święty Wojciech - wysłany przez jeszcze wtedy księcia Bolesława z misją chrystianizacyjną do plemion pruskich. Bolesław z powodzeniem prowadził politykę wzmacniającą swoje państwo. Zwieńczeniem dzieła była koronacja.
„Na podstawie pośrednich danych można z dużym prawdopodobieństwem wskazać na 18 kwietnia 1025 roku, na który to dzień przypadała w tym roku Wielkanoc, oraz jako miejsce koronacji – archikatedrę w Gnieźnie, związaną z kultem świętego Wojciecha. Bolesław Chrobry zręcznie wykorzystał niepewną sytuację cesarstwa po śmierci swego długoletniego wroga Henryka II w 1024 roku, jak i niemal równoczesną śmierć papieża Benedykta VIII, by – prawdopodobnie nie pytając się nawet o zgodę ich następców – dopełnić ceremonii namaszczenia i koronacji, wieńczących długoletnie starania. Dokonał tego niemal w przeddzień śmierci, która nastąpiła 17 czerwca, niespełna dwa miesiące później.“ - możemy przeczytać na stronie internetowej Muzeum Historii Polski .
Wczoraj (12 kwietnia) 1000. rocznicę koronacji Bolesława świętowano w Świętym Gaju (gmina Rychliki). Po mszy świętej w sanktuarium św. Wojciecha w Świętym Gaju odbyło się przestawienie z udziałem mieszkańców wsi. W roli króla Bolesława Chrobrego wystąpił Zbigniew Lichuszewski, wójt Rychlik. Następnie pochód mieszkańców przeszedł do miejsca, gdzie odsłonięto pomnik Bolesława Chrobrego.
- W średniowieczu były dwie rzeczy, które świadczyły o suwerenności: posiadanie własnego arcybiskupstwa oraz korona królewska. Arcybiskupstwo w Gnieźnie powstało przy okazji zjazdu gnieźnieńskiego w 1000 roku. - mówił Mariusz Krause, lokalny historyk i nauczyciel w Zespole Szkół w Sztumie. - Po śmierci cesarza niemieckiego Henryka II i papieża Benedykta VIII zostaje podjęta decyzja o koronacji. Bolesław tej decyzji nie podjął bez zgody papieża; ta zgoda, choćby formalna musiała być.
Bolesław Chrobry zmarł 2 miesiące po koronacji. Jeszcze w tym samym roku (prawdopodobnie w Boże Narodzenie) na króla koronował się jego syn Mieszko II. Pomnik Bolesława Chrobrego w Świętym Gaju ma ok 170 cm wysokości (214 cm razem z podstawą). Autorem pomnika jest Edmund Szpanowski. Jedna z jego rzeźb jest w Elblągu przy ul. Wybrzeże Gdańskie: to jedna z rzeźb z cyklu „Legendy Elbląskie“.
