Równina Warmińska, zwana też Niziną Warmińską, zajmuje powierzchnię prawie 650 km2, w znacznej swej części w latach 1975-1998 należała do woj. elbląskiego. Przed wiekami zamieszkiwali ją Prusowie, nazywani warmami, a ich stolicą była prawdopodobnie Orneta.
Po podboju tych ziem przez zakon krzyżacki Warmia stała się dominium biskupim z dużą autonomią. Podlegała władzy biskupa warmińskiego i stanowiła jedną trzecią diecezji warmińskiej.
Tu rządził biskup
Warmia nosiła różne nazwy na przestrzeni wieków: Wormjan – nazwa staropruska, Warńija – warmińska, Warmzia – mazurska, po łacinie zaś Varmia, Warmia, Ermland. Niemieckie określenia to Emeland, a później Ermland.
Pierwszym biskupem diecezji warmińskiej był Anzelm (ur. ok. 1210, zm.1278), który uniezależnił ją od Krzyżaków. Po drugim powstaniu pruskim (1260-1274) i zniszczeniu ówczesnej stolicy biskupstwa – Braniewa, Anzelm osiadł w Elblągu i tu zmarł. Jest pochowany w elbląskiej katedrze. Wspominałem o nim
opisując ul. Częstochowską.
... i obecnie (fot. autor)
Z biskupów warmińskich należałoby wymienić m.in.: Eneasza Sylwiusza Piccoloniniego (Enea Silvio de Picooliminiego, 1405-1464), który został papieżem Piusem II, a także Jana Dantyszka (właściwie Johannes von Hoefen, 1485-1548, z urodzenia gdańszczanina) – pierwszego polskiego dyplomatę; Stanisława Hozjusza (1504-1579) - również polskiego dyplomatę i poetę, przedstawiciela kontrreformacji, nielubianego przez elblążan w tamtym okresie; Ignacego Błażeja Franciszka Krasickiego (1735-1801) - zarazem poetę, prozaika i publicystę, jednego z najważniejszych przedstawicieli polskiego oświecenia. Pierwszym polskim biskupem po powrocie do Polski był Józef Drzazga (1914-1978).
W 1466 r. dominium weszło w skład państwa polskiego, zachowało jednak pełną autonomię. W 1772 r., w wyniku I rozbioru Polski, przypada Prusom. Do Polski Warmia powróciła w 1945 r. Co ciekawe, do 1992 roku parafie katolickie z Elbląga były częścią diecezji warmińskiej. Przestały być, gdy decyzją Jana Pawła II powstała diecezja elbląska.
Narusa
Jadąc z Pogrodzia do Fromborka przejeżdżamy przez mostek na strudze Narusa. Jest to obecnie umowna granica Warmii, sama struga wypływa z okolic wsi Pogrodzie z wysokości 105 m n.p.m. i ma długość 16 km. Uchodzi do Zalewu Wiślanego obok osady Narusa
(do 1945 r. nosiła nazwę Närz).
O Narusie jest też mowa w 13. odcinku serialu „Stawka większa niż życie”. W filmie miała się tu mieścić fabryka, w której trwały badania nad bronią wykorzystującą koncentrację promieni świetlnych. J-23 ją wysadza w powietrze. Oczywiście Hans Kloss nigdy w Narusie nie był...
