Laboratorium w sieci
Tegoroczna edycja projektu rezydencyjnego „Cechy wspólne, cechy wyjątkowe” w Centrum Sztuki Galeria EL w Elblągu działa jako krytyczne laboratorium. Punktem odniesienia jest rok 1971. IV edycja Biennale Form przestrzennych, pod hasłem „Zjazd Marzycieli”, przeistoczyła koncepcje dzieła w przestrzeni w swoiste działania laboratoryjne, badawcze, eksperymentalne podkreślając znaczenie nazwy Laboratorium Sztuki Galeria EL i otwierając przestrzeń dla sztuki pojęciowej. Nowa formuła programowa zakładała, że każdy gest i proces mógł zyskać status dzieła, odrzucając tradycyjne podziały dyscyplinarne. Wymiana doświadczeń “galerników” doprowadziła do sieciowania się z wieloma instytucjami, miedzy innymi z warszawska Galeria Pawła Freislera, Łódzkim Warsztatem Formy Filmowej i bydgoską Galeria TAK. Zaproszony do rezydencji Kacper Szalecki analizuje te zasoby i rezygnuje z bezkrytycznego celebrowania oficjalnych, lokalnych mitów.
Strategia oszustwa
Punktem wyjścia są trzy stalowe formy stojące na rogu ulicy Rycerskiej i Alei Tysiąclecia. W rzeczywistości powstały jako użytkowe stojaki na plakaty zaprojektowane przez samego Gerarda Kwiatkowskiego a wykonane w zakładach Zamech. Jednak w wyniku pewnej pomyłki na łamach jednego z lokalnych portali informacyjnych, obiekty te przeszły całkowita transformacje, stając się w powszechnym odbiorze ikonicznymi rzeźbami z Biennale Form Przestrzennych. Kolejnym momentem zaczepienia artysty jest fakt, ze w latach 90. wiele obiektów z Biennale zostało pomalowanych na przypadkowe, pstre kolory – bez żadnego merytorycznego wątku, a jedynie pod wpływem specyfiki tamtych czasów.
Wokół tych pomyłek budowana jest metoda twórcza Szaleckiego, który nawiązuje do gestów wspomnianego Pawła Freislera – jego działań opartych na intrydze, demaskowaniu igrze z instytucją. Freisler w ramach swojej akcji operował stołem i krzesłem pomalowanymi na biało.
W procesie kwerendy prowadzonej przez rezydenta odnaleźliśmy oryginalna taśmę filmowa 35 mm z akcji Freislera „Działania: stół, krzesło” z 6 lutego 1972 roku. Dzięki współpracy z CSE „Światowid” film został odtworzony na dużym ekranie kinowym w ramach reaserchu do wystawy. Freisler, ubrany w biały kombinezon, czapkę i z długą broda, udowodnił tamtym gestem, że informacja i obecność maja większą moc niż stalowe formy.
Performatywne stroje oraz zrekonstruowane kartonowe formy są pomalowane na kolory tożsame z Kacprem i jego strategia twórcza – żółty i różowy. To barwy, które odsyłają do autorskiego, utopijnego imaginarium Potopii.
Pole wysiłku
Performance odbywa się w monumentalnej przestrzeni prezbiterium Galerii EL. Szalecki aranżuje tam pole wysiłku. W działaniu bierze udział interdyscyplinarny, kolektywny zespół: Sylwia Nosarzewska, Paweł Włodarski, Zuzanna Siemińska, Joanna Łępicka oraz Radosław Szalecki grający na tubie. Odniesieniem dla tego sojuszu jest historyczne, całonocne wydarzenie muzyczne „ZY ZY” z 22 kwietnia 1972 roku, w którym obok Freislera i Krzysztofa Peczyńskiego udział wziął także warszawski duet KwieKulik (Zofia Kulik i Przemysław Kwiek).
Wychodząc od koncepcji ruchu naturalnego (pedestrian movement), która postulowała przezroczystość, organiczność i codzienne, zwykłe gesty ciała, Szalecki i Nosarzewska tworzą w kontrze swoją własna koncepcje ruchu nienaturalnego. W ramy instytucji wprowadzają sztuczność, powtarzalność i czysty, fizyczny wysiłek. Testując praktykę stania, chodzenia i przenoszenia kartonowych atrap rzeźby, performerzy zderzają biologiczny opór mięśni z konceptualnym rygorem.
Działanie to dialog z syndromem oszusta (impostor syndrome) – lękiem przed brakiem kompetencji i strachem przed demaskacja w świecie sztuki opartym na ciągłej autokreacji. Ta sytuacja łączy się z akcją ze Zjazdu Marzycieli z 1971 roku, kiedy to Anastazy Wiśniewski paradował po Elblągu w kasku i z wymownym pytaniem na plecach: „KTO JA JESTEM”. Twórczy zespół używa fałszywych rzeźb z Zamechu jako lustra dla naszych własnych obaw przed obnażeniem i ujawnieniem braku talentu.
Performans: „Rzeźba oszustka” Kacpra Szaleckiego
Miejsce: Centrum Sztuki Galeria EL, ul. Kuśnierska 6, 82-300 Elbląg
Termin: 27.06.2026, godz. 15:00
Kuratorzy: Maciek Bychowski, Maciek Olewniczak
Koncepcja, choreografia, performans: Kacper Szalecki
Choreografia, performans: Sylwia Nosarzewska
Kostiumy: Paweł Włodarski
Muzyka i charakteryzacja: Zuzanna Siemińska we współpracy z Radosławem Szaleckim
Tekst: Joanna Łępicka
Współpraca: Karolina Połom,
Archiwum: Mateusz Florczak
Identyfikacja wizualna: Maciek Bychowski
Organizator: Centrum Sztuki Galeria EL
Identyfikacja wizualna wystawy: Maciek Bychowski
