Rozenberg, czyli Susz
Susz powstał na początku XIV wieku jako stolica kapituły pomezańskiej. W 1315 r. otrzymał przywilej lokacyjny, miał już wówczas mury obronne oraz fosę. Przez wieki nosił nazwę Rozenberg, w XIX wieku został stolicą powiatu, w 1876 r. zyskał połączenie kolejowe z Malborkiem. W tamtym też okresie ze względu na zły stan techniczny rozebrano miejskie mury. Zniszczenia w 1945 r. podczas działań wojennych oraz wzrost znaczenia pobliskiej Iławy spowodował że Susz utracił miano stolicy powiatu właśnie na rzecz miasta nad Jeziorakiem.
W Suszu znajduje się kościół z XIV w. pw. św. Antoniego, będący obecnie sanktuarium, oraz kościół parafialny pw. św. Rozali, który powstał na początku XIX w.
Od XIV do XVII wieku na suskim rynku stał ratusz. W latach 20. XX wieku na rynku pomnik upamiętniający poległych mieszkańców Susza w I wojnie światowej, obecnie jest przerobiony na pomnik religijny.
W Suszu istniał przed laty browar, rzeźnia i drukarnia, a także fabryka pieców założona przez Piotra Kraszyńskiego. Dzisiaj miasto jest znane z zawodów triathlonowych, na które przyjeżdżają sportowcy z całego kraju.
Kwatera Napoleona
Niedaleko Susza znajduje się miejscowość Kamieniec, w której główną atrakcję stanowią ruiny dawnego pałacu, zniszczonego przez Armię Czerwoną w styczniu 1945 r.
Po raz pierwszy w źródłach pisanych Kamieniec jest wymieniany w 1321 r. jako Habersdorf. Od 1705 r. należał do rodu Finckensteinów, a od 1782 roku - do rodu Dohna-Scholbiten. Pałac wybudowano na zlecenie Conrada Fincka von Fincensteina. Jego projektantem był osiadły w Prusach Wschodnich angielski architekt Jan von Collas. Pałac wzniesiono w stylu francuskiego baroku.
.. a tak wyglądał park przy pałacu (fot. archiwum autora)
Środkowa część pałacu miała dobudowane po obu stronach skrzydła. Obiekt posiadał bogate zdobienia i określano go mianem wschodniopruskiego Wersalu. Dach był ozdobiony attyką, na którą składały się cztery rzeźby przedstawiające cztery pory roku. Przy pałacu znajdował się park francuski z kanałami łączącymi się z pobliskim jeziorem Gauda, będącym obecnie rezerwatem przyrody, a w pobliżu przebiegał trakt kurierski z Berlina do Królewca.
Fryderyk Wilhelm I, król Prus, wydając zgodę na budowę pałacu zmienił jednocześnie pierwotną nazwę miejscowości Habersdorf właśnie na Finckenstein. Polecił też wydzielić w pałacu oddzielne skrzydło na potrzeby swoje i swojej żony w czasie podróży, jakie odbywał pomiędzy Berlinem a Królewcem
Od 1 kwietnia do 6 czerwca 1807 roku pałac stanowił kwaterę Napoleona Bonaparte, gościła tam też pani Walewska, kochanka Napoleona. Tę historię opisał Wacław Gąsiorowski, na kanwie jego powieści przed II wojną światową nakręcono w Stanach Zjednoczonych film o pani Walewskiej z Gretą Garbo w roli głównej. Przy okazji małe wyjaśnienie – nie jest prawdą, że sceny do filmu kręcono w Kamieńcu.
Miano Kamieniec wsi nadano w listopadzie 1946 r. Dzisiaj poza ruinami pałacu w miejscowości zwraca uwagę kościół pw. Matki Boskiej Królowej Świata, wzniesiony w latach 1715-1718 jako kościół ewangelicki. Obecnie to świątynia katolicka.
