Historia okolic Elbląga: Od Antonina do Gdakowa (odc. 97)

7
25.02.2018
Historia okolic Elbląga: Od Antonina do Gdakowa (odc. 97)
Kościół w Gdakowie (fot. archiwum autora)
Kontynuujemy wędrówkę po miejscowościach byłego województwa elbląskiego. Dzisiaj w naszym cyklu Karol Wyszyński, przewodnik elbląskiego PTTK, opowiada o ciekawostkach związanych z Antoninem, Kamienną i Gdakowem, leżącymi w gminie Prabuty.
Antonin
   Wieś powstała w 1862 r. po powołaniu tu folwarku. Początkowo liczyła około 50 mieszkańców zajmujących 3-4 domy. W 1885 stała się samodzielnym majątkiem należącym do rodu Brennecke. Przełom XIX-XX w. to parcelacja folwarku, część ziem weszła w skład sąsiedniej wsi Górowychy (Gross Sonnenberg).
   Antonin nosił nazwę Sonnenwalde, nazywany był też Zonvant, w 1949 r. otrzymał obecne miano. Po dawnych zabudowach folwarcznych jak i istniejącym tu pałacyku nie pozostał ślad. Pałacyk zburzono w latach 50. XX w.
   
   Kamienna
   
Niewiele wiadomo o początkach tej miejscowości. Przed wiekami były to dobra rycerskie, a następnie majątek ziemski. Część tego majątku - około 150 ha - pod koniec XIX w. sprzedano leśnictwu na zalesienie. W 1905 r. przez miejscowość poprowadzono szosę łączącą wspomniane powyżej Górowychy i Antonin. Poprzednio osada nosiła nazwę Steinberg, od 1949 r. Kamionek (Kamienna), a dla części osady występuje określenie Rumunki.
   
   Gdakowo
   To wieś położona nad bezimiennym ciekiem wodnym, zasilającym Postolińską Strugę. Pierwsza pisemna wzmianka o wsi pochodzi z 1285 r,. wtedy to kapituła pomezańska przekazała te dobra jako część długu Ditrichowi Stange, rycerzowi z Miśni. W tym czasie wieś występowała pod mianem Dachowe.
   W latach 20. XIV w. nowym właścicielem wsi został pochodzący z Torunia Jan Wenke, on też przeprowadził tu akcję osiedleńczą. Kolejni właściciele w drugiej połowie XIV w. to Tiedman Pope a następnie Herman von Allen, który w 1378 r. sprzedał dobra biskupowi Johnannowi. Pod koniec XVIII w. miejscowość była już wsią królewską.
   Na początku XV w. w Gdakowie istniała już karczma, a także kaplica. Ciekawostką jest to, że nabożeństwa jeszcze w XVIII w. odbywały się w języku polskim.
   W drugiej połowie XVIII w., po rozbiórce będącej w złym stanie technicznym kaplicy, zbudowano kościół. Przy świątyni powstała szkoła, jednak tyko jednoklasowa. W tym czasie wieś zamieszkiwali zarówno katolicy (ok. 140 osób) jak i i ewangelicy (ok. 240), którzy mieli swój kościół i swoją szkołę.
   W 1876 r. przez miejscowość przeprowadzono linię kolejową łączącą Malbork – Prabuty - Iławę. Sam dworzec powstał w 1912 r.
Historia okolic Elbląga: Od Antonina do Gdakowa (odc. 97)
Szkoła w Gdakowie przed wojną (fot. marienburg.pl)

   Obecny kościół parafii rzymsko-katolickiej pw. św. Anny to dawny kościół ewangelicki. Zbudował go polski architekt Bogumił (Gottlieb) Haselbacher, a plany miał sporządzić według koncepcji pruskiego królewskiego mistrza budowlanego Garlinega. Wieża kościoła usytuowana po zachodniej stronie świątyni zwieńczona była hełmem i otwartą galerią. Samo zwieńczenie wieży nie miało jednak szczęścia, po raz pierwszy galeria zawaliła się w 1790 r. Odbudowano ją sześć lat później, po raz kolejny wymagała naprawy w 1835 r.
   Istniejący przy świątyni cmentarz został zamknięty w 1945 r. Po 1945 r. kościelne organy, zbudowane przez firmę Orgelbauanstalt B. Grüneberg ze Szczecina, zostały przekazane do kościoła św. Andrzeja w Prabutach.
   We wsi istniała też kuźnia, położona w jej wschodniej części. Przed II wojną światową prowadził ją kowal o polskim nazwisku Swebodczyński.
   W 1900 r. w Gdakowie powstała mleczarnia, produkowała między innymi serki tylżyckie.
   W 1920 r. we wsi powstała agencja pocztowa. A w roku następnym ochotnicza straż pożarna.
   Wieś przez wieki nosiła różne nazwy: Dachowe, Dakow, Dakowe, de Dachow, Gadkowe, Dackau, Daackau i dzisiaj – Gdakowo.
   Zdjęcie szkoły w Gdakowie pochodzi z serwisu www.marienburg.pl
   
WyKa

Najnowsze artykuły w tym dziale Bądź na bieżąco, zamów newsletter

A moim zdaniem...

Nie długo będzie historia okolic Elbląga . Od Warszawy do Piaseczna
Wojcioo (2018.02.25)
Skoro to dawne woj. elbląskie tzn. że, jednak są to okolice Elbląga.
Olo (2018.02.25)
Skoro dawne tzn że były A nie są
Wojcioo (2018.02.25)
Czyli niech piszą o Olsztynie i Ełku?? Wielu mieszkańców Elbląga spędza czas wolny w tamtych okolicach, nad Jeziorem niedaleko Gdakowa. Jadąc pociągiem wysiadają właśnie w Gdakowie. Więc są to tereny jak najbardziej warte opisania jako okolice Elbląga.
podróżnik po wsi(noga) (2018.02.25)
A skąd Ty wiesz kto gdzie spędza czas i gdzie wysiada ankiete przeprowadzales ?
Jajak (2018.02.25)
Ten kościół w Gdakowie, to mi wygląda na byłą synagogę. .. zwłaszcza że w pobliżu była karczma.
(2018.02.25)

info

4  
  1
Nie nie jestem ankieterem. Sam tam wypoczywałem, nie raz, a w koło pełno domków letniskowych w których byli ludzie głównie z Elbląga. Dużo młodzieży tam jeździło ze szkoły, z hufca na obozy PO, czy harcerskie. Nie trzeba ankiet prowadzić, wystarczy oczy otworzyć, i być otwartym na ludzi w koło.
podróżnik po wsi(noga) (2018.02.25)



Reklama X